Beleidsmedewerkers in een gemeente en kwaliteitsmedewerkers in de zorg hebben er veel mee te maken. De taalbarrière in een onderzoek kan een hoge drempel zijn voor veel cliënten of inwoners om mee te doen, waardoor je mogelijk belangrijke inzichten misloopt. Bij een onderzoek naar diversiteit, of in het algemeen bij het verkrijgen van een compleet beeld van je doelgroep, is het bovendien van cruciaal belang om anderstalige cliënten of inwoners te bereiken. Maar hoe maak je de beste inclusieve en toegankelijke enquête waaraan iedereen mee kan doen?

Stap 1: breng de meertalige doelgroep in kaart

We zien dat veel klanten direct beginnen met het vertalen van hun vragenlijst. Maar vóór je hiermee begint, moet je eerst weten wie je wilt bevragen. Hieronder valt:

• Welke talen spreekt je doelgroep? En hoeveel mensen per taal?
  ‍Als je dit weet, kun je een afweging maken welke talen je meeneemt in een vertaalde vragenlijst.

• Welke gegevens zijn er van je meertalige doelgroep beschikbaar?
  ‍Hier bedoelen we demografische gegevens als leeftijd, geslacht en opleidingsniveau, etc. Deze vraag helpt je om zaken als de vraagstelling en lengte van de vragenlijst te bepalen.

Stap 2: bepaal de onderzoeksstrategie

Nu je weet wie je doelgroep is, kun je een concreet plan van aanpak schrijven voor het onderzoek. Hierbij kun je met het volgende rekening houden:

• Wil je de meertalige doelgroep meenemen in een ander (bestaand) onderzoek, of is er een nieuw of apart onderzoek met andere vragen nodig?
  ‍Hiermee bedoelen we specifiek de inhoud van de vragenlijst. Als je kiest om de doelgroep mee te nemen met een bestaand onderzoek, kun je de al bestaande vragen (laten) vertalen. Dit zorgt voor vergelijkbaarheid, omdat de vragen hetzelfde zijn. Bij een nieuw onderzoek heb je juist de controle om de vragen goed aan te laten sluiten bij de meertalige doelgroep, die vaak ook een andere culturele achtergrond heeft en dus andere ervaringen en behoeften. Deze afweging is een belangrijke hoeksteen van je onderzoeksstrategie.
• Welk vraagstuk wil je met het onderzoek beantwoorden?
  ‍Als je de respondenten meeneemt in een bestaand onderzoek, heb je deze vraag waarschijnlijk al beantwoord. In het geval van een apart onderzoek moet je opnieuw nadenken over wat je met het onderzoek wilt bereiken. Als je weet wat je wilt bereiken met het onderzoek, is het makkelijker om de vragenlijst op te stellen.
  ℹ️ Wil je meer weten over hoe je een goed onderzoek opzet? In onze blog lees je 17 vragen die je moet stellen vóór je begint.
• Hoe ga je de meertalige doelgroep uitvragen?
  ‍De gegevens die je in stap 1 hebt verzameld, zoals telefoonnummers, e-mailadressen of huisadressen, spelen hierin mee. Ook is het budget van je organisatie een factor. De leeftijd van je doelgroep is ook belangrijk: als het bijvoorbeeld jongeren zijn, kun je ze vaak digitaal uitvragen. Oudere doelgroepen kun je misschien beter per brief bereiken. Een effectieve verstuurstrategie vergroot de kans dat de meertalige respondenten meedoen met het onderzoek: je bereikt hen namelijk op de manier die voor hen aantrekkelijk is.

Stap 3: maak en vertaal de vragenlijst

Bij meertalige respondenten is het belangrijk dat je het zo makkelijk mogelijk maakt voor hen om mee te doen. Dit is belangrijk vanwege een aantal zaken:

• Je onderzoek wordt toegankelijker. Voor respondenten die de voertaal (bijv. Nederlands) minder goed beheersen, voorkomt een vertaling dat ze halverwege afhaken door onbegrip. Als meer mensen de vragenlijst afmaken, eindig je met een hoger responsgetal en bruikbaardere data.
• De emotionele connectie is groter. Mensen uiten zich vaak genuanceerder en eerlijker in hun moedertaal, zeker bij open vragen.
• De data wordt representatiever. Zonder vertaling sluit je onbewust specifieke groepen uit, wat kan leiden tot selection bias (je resultaten weerspiegelen dan alleen de groep die de hoofdtaal goed spreekt).

Let op: in sommige gevallen kan het ook zijn dat je de vragen juist in het Nederlands wilt stellen. Bijvoorbeeld als jouw organisatie mensen helpt om in te burgeren en de Nederlandse taal te leren. Hierbij is het belangrijk dat je het doel van je onderzoek goed formuleert. Wil je bijvoorbeeld weten hoeveel kennis je respondenten al van het Nederlands hebben? Een Nederlandse vragenlijst kan dan een goed praktijkvoorbeeld geven. In andere gevallen, zoals bij tevredenheidsonderzoeken, hanteren wij de vuistregel dat we de doelgroep zoveel mogelijk in hun eigen taal bevragen om de respons zo hoog mogelijk te houden.

Een goede vertaalde vragenlijst opzetten

Bij het opzetten van een nieuw onderzoek moet je eerst de vragen formuleren. Je kunt de vragen gewoon in het Nederlands formuleren en later vertalen naar de benodigde talen. Denk eraan dat je de vragenlijst niet te lang maakt: wij zien in de praktijk dat langere vragenlijsten de respons drukken. Zorg er dus bij voorkeur voor dat de vragenlijst niet langer dan 10 minuten duurt om in te vullen (bron).

Als je de vragen hebt geformuleerd, kun je de vragenlijst gaan vertalen. Dit kun je op verschillende manieren doen:

• Handmatig en een voor een met een vertaaltool als Google Translate.
• In de software die je gebruikt om de vragenlijst te maken. Binnen het digitaal platform van Ervaringwijzer kun je met één klik op de knop je hele vragenlijst automatisch vertalen in alle talen die je wilt meenemen. De opzet is doordacht en simpel in gebruik, wat bewezen tijd en geld bespaart voor organisaties met een meertalige doelgroep.
• Voor moeilijke of weinig gesproken talen kun je een vertaalbureau inschakelen. Ervaringwijzer werkt samen met een vertaalbureau, dat een gegarandeerd juiste vertaling kan maken van je vragenlijst.

Tips bij het maken van een vragenlijst voor meertalige respondenten

Naast vertaalde vragen is er een aantal andere zaken die het voor meertalige respondenten makkelijk maken om mee te doen met het onderzoek. Lees ze hieronder:

• Gebruik smileys bij vragen over tevredenheid, in plaats van tekstuele opties als ‘Zeer tevreden’ tot ‘Zeer ontevreden’. Smileys zijn voor veel respondenten makkelijker te begrijpen dan tekstuele antwoordopties, wat het makkelijker maakt voor de respondent om hun ervaring te delen omdat de antwoordopties visueel zijn.
• Zorg voor visuele toegankelijkheid. Bij digitale invulmogelijkheden is het belangrijk dat de vragenlijst voldoet aan WCAG-normen voor toegankelijkheid. Dit zorgt ervoor dat respondenten die moeite hebben met lezen de vragenlijst makkelijker kunnen invullen. Als je werkt met Ervaringwijzer is dit sowieso een gegeven: al onze vragenlijsten zijn WCAG-Proof.
• Houd rekening met cultuurverschillen. Soms kan het gebeuren dat de vraagstelling uitgaat van een bepaalde norm die alleen geldt voor een bepaalde cultuur, zoals de Nederlandse cultuur. Er kunnen bijvoorbeeld verschillen zijn tussen wat culturen interpreteren als ‘professioneel’, ‘communicatief’ of ‘saamhorig’. Het is belangrijk om de vragen zo te formuleren dat culturele misverstanden voorkomen kunnen worden. Op die manier kunnen de resultaten op de juiste manier geïnterpreteerd worden en wordt de data bruikbaarder. Het kan daarbij ook een mooie kans zijn om de culturele achtergrond van je doelgroep te leren kennen, zodat je de dienstverlening beter kunt laten aansluiten op hun situatie en behoeften.
• Maak een ‘back-translation’. Laat een vertaling weer terugvertalen naar het Nederlands door een tweede persoon om te checken of de betekenis nog klopt.
• Houd het taalniveau consistent over alle talen om te zorgen dat iedereen de vraag op dezelfde manier begrijpt. Wij hanteren altijd taalniveau B1. We checken vóór het vertalen of de woorden die worden gebruikt aansluiten bij taalniveau B1 met deze handige tool: https://ishetb1.nl/.

Effectief onderzoek onder meertalige respondenten: het kan met Ervaringwijzer

Ervaringwijzer is een onderzoeksplatform en -bureau met veel ervaring in onderzoek bij een meertalige doelgroep. We werken met verschillende partijen die meertalige cliënten, medewerkers, klanten en deelnemers hebben. Zo organiseerden we recent de tevredenheidsonderzoeken voor Stichting Zorgtrecht in het Grieks, Turks, Arabisch, Farsi en Dari en wist de stichting een recordrespons te behalen in alle bovengenoemde talen. Stichting Zorgtrecht heeft hierdoor bespaard op een dure tolk, doordat binnen het digitaal platform de vragenlijsten met één klik op de knop te vertalen zijn.

Voordelen van het gebruik van Ervaringwijzer voor organisaties met een meertalige doelgroep:

• Alle onderzoeken gecentraliseerd in één platform;
• Vertaalde vragenlijsten met één klik op de knop;
• Overzicht en vergelijkbaarheid, doordat één vragenlijst in meerdere talen in te vullen is;
• WCAG-proof opzet voor visuele toegankelijkheid;
• Uitvragen via e-mail, SMS, brief, WhatsApp, QR, live op tablet en meer;
• Besparen op een dure tolk;
• Kwantitatieve en kwalitatieve onderzoeken;
• Uitgebreide kennisbank met gevalideerde vragenlijsten;
• Waterdichte databescherming met Europese opslag en compliance met ISO&NEN-normen;
• Flexibiliteit in werkwijze: kies zelf hoeveel jij uit handen geeft;
• Vergaande kennis en support van onze experts: altijd een mens aan de lijn.

Ben je benieuwd hoe je een effectief onderzoek voor jouw meertalige doelgroep kunt organiseren? We kijken graag met je mee tijdens een vrijblijvend gesprek van 30 minuten. Je kunt via deze link een afspraak boeken.

‍