Meer dan 5,5 miljoen mantelzorgers in Nederland, en de druk loopt op

Nieuw onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) laat zien dat overbelasting onder mantelzorgers vaker voorkomt. Voor gemeenten is dat een urgent signaal: goede mantelzorgondersteuning vraagt om beleid dat je kunt onderbouwen en bijsturen.

Mantelzorg is er altijd al geweest, maar de omvang en zwaarte veranderen. In het rapport Mantelzorg in Beweging (SCP, 21 mei 2026) staat dat het aandeel mensen dat mantelzorg geeft is gegroeid van 33% in 2014 naar 39% in 2024. Omgerekend gaat het om ruim 5,5 miljoen mensen die zorgen voor een familielid, vriend of buur.

Die groep wordt ook diverser. Het zijn vaker werkenden, vaker 75-plussers en ook relatief veel jongvolwassenen (18–34). Juist jongvolwassen mantelzorgers blijken al meerdere jaren bovengemiddeld belast.

De zwaarste belasting ziet het SCP vooral bij ouders van (vaak volwassen) kinderen met een beperking en mensen die zorgen voor hun partner. Bij hen gaat het meestal om langdurige, intensieve zorg: niet af en toe helpen, maar structureel beschikbaar zijn.

Waarom de druk toeneemt

Vergrijzing speelt een rol, maar het SCP wijst op een stapeling van ontwikkelingen:

• Het aandeel mensen met lichamelijke beperkingen groeide tussen 2015 en 2024 van 27% naar 32%, psychische ongezondheid steeg van 36% naar 44% en het aantal mensen met dementie nam met ruim 45.000 toe. Meer mensen hebben ook meerdere aandoeningen tegelijk, wat de zorgvraag verder opdrijft.
• De personeelstekorten in de zorg zijn aanhoudend en nemen volgens het CBS verder toe. Het ziekteverzuim in de sector steeg al van 5% naar 7,4% in de periode 2015-2023.
• Beleid stuurt al ruim tien jaar op langer zelfstandig thuis wonen. Sinds de invoering van de Wmo in 2015 geldt als uitgangspunt dat mensen eerst hun eigen netwerk aanspreken voordat ze aanspraak kunnen maken op professionele ondersteuning. Het coalitieakkoord van 2026 zet daar verder op in, met nadruk op eigen verantwoordelijkheid en de zogeheten sociale basis.

Dat laatste is begrijpelijk, maar het verschuift een deel van de zorg naar het netwerk rondom iemand. En dat netwerk bestaat vaak uit mensen die zelf ook al veel dragen: een baan, gezin, eigen gezondheidsproblemen.

Wat dit betekent voor gemeenten

Mantelzorgondersteuning valt onder de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Gemeenten hebben de taak om mensen te helpen die overbelast dreigen te raken of dat al zijn. Denk aan respijtzorg, praktische ondersteuning, emotionele steun en lotgenotencontact.

In de praktijk blijft het lastig om precies de juiste mensen te bereiken. Het is een bekende uitdaging in de sector dat veel mantelzorgers zich niet melden, of zichzelf niet zien als mantelzorger. Hulp wordt vaak pas gezocht als de rek er al uit is.

Daarom is één vraag belangrijker dan ooit: werkt het aanbod dat je als gemeente organiseert ook echt, en voor wie? Het antwoord op deze vraag ligt bij het herhaaldelijk uitvoeren van ervaringsonderzoek, om als gemeente achter de behoeften en ervaringen van mantelzorgers te komen.

Meten wat helpt (en wat niet)

In veel gemeenten gebeurt al van alles: gesprekken, bijeenkomsten, losse evaluaties, samenwerking met welzijnspartners. Maar systematisch en herhaalbaar in kaart brengen wat mantelzorgers ervaren, missen en waarderen gebeurt nog niet overal.

En dat is zonde, omdat je anders al snel beleid maakt op aannames. Je weet dat mantelzorgers het zwaar kunnen hebben, maar je weet niet:

• of je de juiste groepen bereikt
• welke drempels mensen ervaren om hulp te vragen
• welke ondersteuning echt verlichting geeft
• welke groepen buiten beeld blijven

Gericht ervaringsonderzoek onder mantelzorgers geeft je die informatie. Het is een stuurmiddel om aanbod te verbeteren en keuzes te onderbouwen tegenover raad, partners en inwoners.

Van signaal naar beleid

Het SCP-rapport is een stevige bevestiging van wat veel professionals al merken: de druk op mantelzorgers neemt toe. Dat vraagt om beleid dat je kunt blijven aanscherpen.

Dat begint met goed luisteren, op een manier die je kunt herhalen en vergelijken. Op die manier zie je wat werkt, waar gaten vallen en waar bijsturing nodig is.

Hoe Ervaringwijzer gemeenten helpt

Ervaringwijzer biedt gemeenten een platform voor cliënt- en ervaringsonderzoek dat past bij het sociaal domein. Onze Wmo-vragenlijsten (waaronder voor mantelzorgers) sluiten aan op landelijke richtlijnen, zijn makkelijk in te zetten en geven snel inzicht in hoe inwoners de ondersteuning ervaren. Keer op keer weten we mantelzorgers hiermee te bereiken met persoonlijke uitnodigingen en vragen die echt aansluiten bij de behoeften van deze mensen. Zo heeft Stichting Pulse met onderzoek via Ervaringwijzer een respons van 70% weten te realiseren.

{{cta}}

Bron: SCP, “Mantelzorg in Beweging” (21 mei 2026). Lees het volledige rapport op scp.nl